تبلیغات
دعای فرج برترین110 - نقد ونقدپذیری

نقد ونقدپذیری

همیشه در جامعه به این فکر بودم که چرا با اینکه ادعای مسلمانی داریم و پیرو مکتب تشیع می باشیم اما با فرهنگ نقد ونقد پذیری مشکل داریم .مشکل کجاست ؟. برخی نقد وانتقاد را با تخریب اشتباه می گیرند ودر قالب نقد اقدام به ترور شخصیت افراد می نمایند که در ذیل موشکافی مفهوم نقد می پردازیم :

مفهوم نقد:  نقد عبارتست بررسی  مسائل ومشکلات  هر فرد یا جامعه یا تفکر و یافتن راه حل چالشهای موجود در جامعه  وارائه راهکار لازم  جهت پیشبرد امور .عده ای بر این باورند که  كسی كه خواسته ای  ندارد در مقام نقد وانتخاب  هم نیست و فقط حرف می زند ؛ بی‌آنكه سخنی از صدق دل بگوید، و چون خواسته‌ای ندارد نقاد نیست  به قولی آدم وراجی  است." كسی كه طالب دارد ولی بی‌طرف نیست و از پیش انتخاب كرده است نقاد نیست او توجیه‌گر است چون پیش از اندیشیدن تصدیق و قبل از شناسائی انتخاب كرده است .كسی كه از طلب و بی طرفی برخوردار است ولی در همها را در دست نگرفته و آنها را از هم جدا نگرده است نه یك نقاد، كه فردی بی خبر است."( مقاله خانم  طاهره رضایی دراین خصوص) اما وسعت وقلمرو نقد چیست ؟ عده ای وسعت وقلمرو نقد را به خواسته ها و حركتهای انسان می دانند. معمولا در طول زمان  حکومتها-جوامع گذشته   حال ،مكتب ها و... در قلمرو و نقد و انتقاد قرار می‌گیرند. تا نقد در جامعه ای نباشد  نه انسان آن جامعه می تواند بگوید انسانی توسعه یافته هستم  ونه جامعه ای که انسان در ان زندگی می کند  می تواند راه رشد وتوسعه را به درستی طی نماید  است .پس نقد ونقادی عنصر اصلی توسعه در جوامع مختلف می باشد .

برداشت از مفهوم نقد در جامعه ما

در جامعه ما علی رغم دستورات دینی ومذهبی واخلاقی زیادی که داریم متاسفانه از لحاظ شکل حقیقی وحقوقی با نقد آراء مشکل اساسی  داریم .زیرا بسیاری ازافراد در جامعه متاسفانه  نقد آراء ودیدگاههای خود را حاکی از  تلاش دیگران برای تضعیف موقعیت شغلی یا خانوادگی  وشخصیت خود تلقی می کنند .حتی اگر نقد ما منصفانه ومحترمانه وبا ادله  باشد  .هر چند به ظاهر آن را می پذیریم ،اما به غیبت وبدگویی وترور وتخریب شخصیت وی یا به قولی اقدام به نوعی بی اخلاقی و بی تقوایی می کنیم که در شآن جامعه اسلامی ودینی نیست  . از سوی دیگر بعد از انقلاب اسلامی ایران، جسارت انقلابی و حق‌طلبی در آحاد مردم پدید آمد و زمینه برای نقد و انتقاد و حضور گسترده مردم در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی آماده شد.

 تأثیر مثبت روحیه نقد و انتقادپذیری در جامعه :

از آنجا كه مردم به مسائل جاری كشور توجه دارند و دیدگاههای خودرا به صورت انتقاد مطرح می‌سازند و نیز در جریان دیدگاههای سایر افراد جامه هم قرار می‌گیرند، به تدریج حضور مردم در صحنه‌های سیاسی ـ اجتماعی كشور بیشتر و از گسترش ابعاد بی‌تفاوتی در جامعه نسبت به مسائل سیاسی و مصالح نظام جلوگیری می‌شود. از سوی دیگرنارضایتی از سیاستهای دولت در هیچ جامعه‌ای، موضوعی غیر منتظره و نامتعارف نیست. از اینرو فراهم ساختن امكان انتقاد آزادانه؛ ابراز تبلیغاتی پر قدرتی را ازدست دشمنان سرسخت نظام كه مترصد ایجاد و گسترش تشنج سیاسی هستند خارج می‌كند.  وجود روحیه نقد و انتقاد پذیری باعث می‌شود كه مسئوولان در مقابل مردم پاسخگو باشند، آنان مجبورند در ارائه این پاسخ‌ها، به بیان واقعی مشكلاتی بپردازند كه حكومت با آنها روبرو است. در نتیجه مردم در ارتباط رو در رو با مسئولان مشكلات آنان را بهتر درك می‌كنند و خود را در مشكلات آنان سهیم می‌دانند ودر رفع این مشكلات كوشاتر می‌شوند. .و این خود پیوندی بین مردم  و مسئولان برقرار می كند. و در نتیجه فاصله میان آنها كم می‌شود. از سوی دیگر  رشد سیاسی جامعه وجود یك سیستم سالم نقد و انتقاد در جامعه باعث افزایش آگاهی مردم می شود. زیرا به تقویت تفكر و تعقل و قدرت نقادی در عرصه تلاقی تضارب افكار جامعه منجر می‌شود. و در نتیجه شعور و اداراك و آگاهی افزایش می‌یابد و جامعه با برخورداری از آزادی مباحثه آزادی و نقد سالم مسائل، آگاهی سیاسی ـ اجتماعی خودرا بالا خواهد برد. این روحیه در بسیاری از نقاط جهان به ایجاد تشكل‌های حزبی و گروههای فشار منجر شده است.

اثرات منفی نقد

اولین اثر منفی در این زمینه، نقد و انتقادهای بی‌مورد وبی جا  است. یعنی بدون هیچ ادله ای در صدد تخریب موقعیت دیگران قرار می گیریم . اینگونه نقد و انتقادها به جوسازی و شایعه‌پراكنی گسترده در جامعه می‌انجامد كه باعث ائتلاف وقت مسئوولان جهت پاسخ‌گویی به آنها می‌شود. از سالهای گذشته، در جامعه ما به دلیل نبود سیستم منسجم و سالم نقد، نارضایتی  های به صورت پخش گسترده شایعات و آمادگی برای پذیرش اینگونه شایعات بروز كرده است.  از سوی دیگر در كنار شایعه‌پراكنی و جوسازی، به مسئله تهمت ونیز باید توجه شود زیرا در بیان دیدگاهها و انتقادات افرادی هم مورد تهمت قرار می‌گیرند. وارد كردن چنین اتهاماتی هزینه‌‌ای در برندارد زیرا كسی كه تهمت می‌زند مجبور به اثبات ادعای خویش نیست اما فرد مورد اتهام باید هزینه‌های زیادی ـ چه از نظر مادی و چه از نظر زمانی ـ متحمل شود تا خود را از اتهام مبرا سازند.

"آنهایی كه نیت سازندگی دارند محاسبه‌ها را شروع و كسری‌ها را نقد می‌كنند و كبودها و عیبها را می‌یابند. آنها در نظام ساختن و پروراندن، عیبها را بزرگتر می‌كنند تا بهتر ببینند، مسائل و مشكلات را زیر ذره‌بین قرار می‌دهند تا بزرگتر و مشخص‌تر شوند، و با طرزكار آنها آشنا شوند، و راه خنثی كردنشان را فراگیرند. در این زمینه به سه مسئله، دقت و عمق و وسعت توجه می‌شود، و این به بینش دقیق و وسیع و عمیق سازندگی می‌انجامد. در این نوع انتقادات عیبگوئی در واقع نوعی ارمغان است كه ما را در شناسایی حق و رسیدن به آن یاری می‌دهد. مثلاً وقتی نزد پزك می‌رویم می‌خواهیم كه عیبهایمان را بگوید. حتی خودمان بهانه‌جویی می‌كنیم تا عیبهایی را به او نشان بدهیم. در این گونه مواقع، اصلاً میل نداریم كه پزشك هنگام معاینه كردن ما سریع و سطحی عمل كند بلكه دوست داریم كه او با معاینه‌ای دقیق و عمیق. دردهای مارا یك به یك آشكار كند." (مقاله خانم  طاهره رضایی دراین خصوص )

شیوه‌های انتقاد :

انتقاد  می تواند به شیوه‌های مختلف  صورت می‌گیرد.که مهمترین آنها به شرح ذیل می باشد :

انتقادات سازنده : انتقادی که بدون  از هر گونه حب وبغض وکینه باشد

انتقادات تخریبی : از آن به ترور شخصیت  افراد تعبیر می شود.دارای حب وبغض وکینه وحسادت انجام می شود

امر به معروف و نهی از منكر که بر اساس اموزه های دینی ما است.هم می تواند رسمی( نهادهای حقوقی ) صورت گیرد وهم غیر رسمی .که تاثیر شیوه غیر رسمی آن عمیق تر است  

انسان موجودی است که دنبال اهداف عالیه  است و برای نیل به حقیقت از راه دانش و معرفت و عقل و تجربه تلاش كند و حسن موعظه مستلزم آن است كه اندیشه به گونه‌ای نیكو و روشن عرضه شود تا دل‌ها و عقل‌های مردم را تحت تأثیر قرار دهد، همچنان كه مستلزم آن است كه شخص در بحث و گفت و گو سعه‌ی صدر داشته باشد و در نقد و تحلیل جانب بی غرضی را مراعات كند. بدین‌وسیله آراء و عقاید منقح و چهره‌ی حقیقت نمایان می‌گردد و پیوند و برادری بر مردم حكمفرما می‌شود و ارتباط و علایق میان افراد، جامعه بالا می‌گیرد و محكم می‌گردد و روحیه‌ی همكاری و احترام متقابل فزونی می‌یابد و حكومت به راهنمایی‌های افراد جامعه گوش فرا می‌دهد و دیگر جایی برای دشمنی‌های شخصی و صف‌آرایی‌های گروهی و افكار منحرف در جامعه باقی نمی‌ماند و رفاه و پیشرفت در همه جای مملكت گسترش می‌یابد و از حكمت نیست كه شخص عقیده‌ای را بیاورد یا رأیی را ترویج كند یا اندیشه‌ای را نقد نماید و شناخت كاملی نسبت به آن نداشته باشد یا این كه به طرف‌داری از عقیده‌ای برخیزد كه ضعف و بطلانش را بداند یا به خاطر ارضای شهوات نفسانی یا ترجیح مصلحت شخصی یا گروهی به حقایق آشكار گردن نهد. در قرآن آمده است وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولـئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً «اسراء / 36» (از چیزی كه از آن آگاهی نداری پیروی مكن) «وَمَا لَكُمْ أَلاَّ تَأْكُلُواْ مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللّهِ عَلَیْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْكُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ وَإِنَّ كَثِیرًا لَّیُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِم بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِینَ» «انعام/119» (بسیاری از مردم با افكارشان كه پایه درستی ندارد دیگران را گمراه می‌كنند. همانا خداوند ستمكاران را بهتر می‌شناسد) «وَمِنَ النَّاسِ مَن یُجَادِلُ فِی اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُّنِیرٍ»«حج / 8» (برخی از مردم بدون دانش و هدایت و بدون داشتن كتاب روشن درباره‌ی خدا جدال می‌كنند» «هَاأَنتُمْ هَؤُلاء حَاجَجْتُمْ فِیمَا لَكُم بِهِ عِلمٌ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِیمَا لَیْسَ لَكُم بِهِ عِلْمٌ وَاللّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ» (آل عمران/66) (این شما بودید كه در آن چه بدان آگاه بودید بحث كردید پس چرا در مورد آن چه كه از آن اطلاعندارید بحث می‌كنید)( خلیل الرحمن خلیلی پور/ دانشجوی کارشناسی ارشد- پایگاه حوزه علمیه خواف)

در فلسفه وجودی اسلام نقد یکی از عناصر پیشرفت مومن است بطوریکه در حدیث داریم: المومن آینه المومن (مومن آینه مومن است )مومن با نقد مومن دیگر عیبهای او را بازگو می کند تا شاید اصلاح گردد ، صراحتاً بر گسترش روحیه نقد و نقد پذیری و همگانی شدن اصل امر به معروف و نهی از منكر تاكید شده است، یعنی جامعه ما باید در مسیری حركت كند كه همه آحاد مردم مشاركت در مسائل اجتماعی و حضور جدی در صحنه را ارزش تلقی كنند و با جدیت وظیفه خودرا در باب امر به معروف و نهی از منكر انجام دهند تا بدین ترتیب، زمینه مناسب برای اصلاح امور فراهم شود.

امر به معروف و نهی از منكر رسالتی است برای دگرگون ساختن جامعه‌بشری، ریشه‌كن ساختن پلیدیها و گستردن عدل و تقوی. هر فرد موظف است باهر وسیله‌ای كه در اختیار دارد در اصلاح جامعه، در جلوگیری از فساد و انحراف و در پیشبرد ارزشهای متعالی بكوشد. و چون امر به ممعروف ونهی از منكر وظیفه‌ای است دائمی از این رو بسیج گروهی از مردم را برای ادای این وظیفه مهم پیش‌بینی و تجویز شده است، مفهوم پاسداری از نیكی‌ها و جلوگیری از بدیها، تلاش و انقلاب مداوم است. یعنی زنده نگاهداشتن روح مسؤولیت در همه افراد جامعه. بنیاد عدل و آزادی بر دفاع دائمی از آنها استوار است. برای پیشبرد این هدف باید از همه وسایل تبلیغاتی، آموزشی،‌هنر، و در نهایت، در صورت لزوم، از قدرت و خشونت استفاده كرد.

وظیفه امر به معروف و نهی از منكر، خود انقلابی درزمینه فرهنگ به شمار می رود كه بعد از موفقیت انقلاب اجتماعی ـ اقتصادی و كسب قدرت سیاسی بر آن تاكید بسیار شده است. خود امر به معروف و نهی از منكر برای گسترش و تعمیم وتعلیم ارزشهای جدید، نگهبانی از آنها و برای جلوگیری از ظهور و رشد ارزشهای غیر خودی و محو آثار نظام پیشین، و برای دگرگون ساختن ماهیت انسانها و تربیت آنها براساس موازین فرهنگی جدید ودر یك كلام، زنده نگاه داشتن فرهنگ انقلابی و سازگاری مداوم نظام و روابط اجتماعی و اقتصادی با فرهنگ و تضمین حركت تكاملی این دو به سوی سعادت و آزادی همه انسانها و گسترش عدل و تعمیم رفاه و تقویت ایمان، ضرورت تام دارد .

اهداف انتقادات تخریبی

1ـ جوسازی و شایعه پراكنی

2ـ خودنمادئی یا نمایش

3ـ سوء استفاده های شخصی

4ـ عقده‌های شخصی

در هر حال اگر در جامعه اسلامی فرهنگ نقد ونقدپذیری با پیروی از تعالیم اسلام  نهادینه گرد د؛ آن جامعه می تواند مسیر پیشرفت وتوسعه را به درستی طی نماید ؛ اما اگر افراد یک جامعه تحمل انتقاد از همدیگر را نداشته باشند ؛ آن جامعه به نوعی آنارشیسم وهرج مرج طلبی سوق پیدا می کند .جامعه از مسیر توسعه باز می ماند .معمولا در این جوامع نقد را نوعی تضعیف خود می دانند وبا پرخاشگری وخشونت به نقد کننده می پردازند .پس اگر نقد نباشد ؛ یعنی حکومت جنگل ودیکتاتوری .پس نقد مسیر کمال مطلوب می باشد .امروز جامعه ای می تواند بگوید فضای نقد در من وجود دارد که خارج از عقده های روانی وسوء استفاده های شخصی  وخودنمایی وجوسازی بتوانیم به نقد فرد یا جامعه و...بپردازیم. متاسفانه برخی فضای  نقد را تخریب اشتباه گرفتند وبه بهانه نقد افراد ومسئولین اقدام به ترور شخصیت آنها می نمایند که این زیبنده جامعه اسلامی نیست  ودر نهایت به هرج ومرج طلبی می انجامد .

.: Weblog Themes By VatanSkin :.