تبلیغات
دعای فرج برترین110 - مراتب همسایه داری

مراتب همسایه داری

چکیده: علمای اخلاق با توجه به روایات و بیانات دینی، مراتب همسایه داری را در سه رتبه مرتبه بندی نموده‌اند. 1- حداقل رابطه همسایگی‌که مراعات آن واجب، و از نشانه‌های ایمان، محسوب می‌گردد، آن است‌که به همسایگان خود آزار و اذیتی نرسانیم.2- ادای حقوق همسایگی. 3- تحمل آزار و اذیت همسایه
مراتبی‌که یک همسایه دارد

رهروان ولایت ـ همسایه در لغت فارسی، « به دو یا چند کس گویند که در زیر یک سقف باشند یا اتاق یا خانه آن‌ها، متصل یا نزدیک هم باشند.»،[1]  و در اصطلاح روایات، حدّ آن توسعه داده شده است. چنان‌چه امام صادق علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه وآله و سلم نقل کرده است:

«كُلِ‏ أَرْبَعِینَ‏ دَاراً مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.»،[2]؛ «تا چهل خانه همسایه است از روبه‌رو، از پشت سر، از راست و چپ»

علمای اخلاق با توجه به روایات و بیانات دینی، مراتب همسایه داری را در سه رتبه مرتبه بندی کرده‌اند:

الف: آزار نرساندن

حداقل رابطه همسایگی‌که مراعات آن واجب، و از نشانه‌های ایمان، محسوب می‌گردد، آن است‌که به همسایگان خود آزار و اذیتی نرسانیم.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در این زمینه فرموده‌اند: «منْ كانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلَا یُؤْذِی‏ جَارَه‏»،[3]؛ «هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، همسایه‌اش را نیازارد.»

 همچنین امام صادق علیه السلام در این رابطه فرموده‌اند: «لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَمْ یَأْمَنْ جَارُهُ‏ بَوَائِقَه‏»،[4]؛ «ایمان ندارد کسی‌که همسایه‌اش از شرش در امان نیست»

در امثال این نوع روایت، بین ایمان و همسایه ‌آزاری نسبتی معکوس برقرار است. کسی‌که همسایه می‎آزارد، ایمان ندارد و مومن کسی است‌که همسایه نمی‌آزارد.

در دسته دیگری از روایات، به عواقب همسایه آزاری پرداخته شده است. در روایتی است‌که:

 «به رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم گفتند: فلان زن، روزها را روزه می‌دارد، شب‌ها را به نماز می‌ایستد و صدقه می‌دهد، ولی با زبان خویش، همسایه‌هایش را آزرده می‌کند. حضرت فرمودند: هیچ خیری در او نیست، از اهل جهنم است.»[5]

ب: مراعات حقوق

مراعات حقوق و رسیدگی به همسایه، مرتبه دوم همسایه داری است.یک انسان مسلمان، در عین این‌که همسایه خود را آزار نمی‌دهد، و حقوق اجتماعی او را نادیده نمی‌گیرد، به ادای حقوق همسایگی نیز پایبند است. از حال او با خبر است و در مشکلات و گرفتاری‌ها کمک کار اوست.

امام علی علیه السلام می‌فرمایند:

«مِنَ الْمُرُوَّةِ تَعَهُّدُ الْجِیرَانِ‏»،[6]؛ «رسیدگی به همسایگان از جوانمردی است.»

ج: تحمل آزار و اذیت:

روابط همسایگی در بعضی موارد، نیازمند تحمل و گذشت است. و همسایه در بعضی موارد باید تا اندازه‌ای در برابر آزار و اذیت همسایه صبر پیشه نماید. امام کاظم علیه السلام می‌فرمایند: «لَیْسَ حُسْنُ الْجِوَارِ كَفَ‏ الْأَذى‏، وَ لكِنَّ حُسْنَ الْجِوَارِ صَبْرُكَ عَلَى الْأَذى‏»،[7]؛«خوش همسایگی این نیست‌‌که آزار نرسانی، بلکه این است‌که آزار همسایه را تحمل کنی»

«به‌طور کلی یک انسان مسلمان باید توجه داشته باشد که یکی از شیوه‌های امتحان الهی در دنیا این است‌که مومن را به آزار کسی گرفتار می‌کند، چنان‌که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیز از این‌گونه آزار و اذیت‌‌ها در امان نبود.»[8]

امام صادق علیه السلام در این رابطه فرموده‌اند: «مومن هرگز از سه چیز خلاصی ندارد و گاهی ممکن است هر سه بر او گرد آیند:

الف: کسی‌که که با او در یک خانه است. درب را بر روی او می‌بندد و آزارش می‌دهد.

ب: همسایه‌ای که او را آزار می‌دهد.

ج: کسی در میان مسیری‌که برای گذران زندگی‌اش می‌رود او را اذیت می‌کند...»[9]

نكته مهم در مورد این احادیث، این است‌كه گاه این احادیث حمل بر همسایه آزاری می‌شود و برخی به خود اجازه می‌دهند كه در روابط همسایگی در مواردی اذیت و آزار روا دارند؛ اما آن‌چه مسلم است، در دین اسلام در هیچ موردی، آزار و اذیت تجویز نشده است. درست است‌كه به صبر بر آزار و اذیت همسایه سفارش شده، اما این سفارش به‌دلیل استحكام روابط همسایگی و برهم نخوردن روابط میان همسایگان بر اثر مسائل جزئی است. ازاین‌رو، این توصیه‌ها نباید حمل بر اجازه به آزار و اذیت شود.

بنابراین مراتب همسایه داری، یک معنای وسیعی دارد که با توجه به روایات، خود را در قالب سه مرتبه مذکور نشان می‌دهد.

.........................

پی‌نوشت:

[1].محمد معین،فرهنگ فارسی،ج4،ص5184

[2].محمد بن یعقوب کلینی، کافی،ج2،ص669

[3].همان،ص668

[4].همان،ص666

[5].میزرا حسین نوری،مستدرک الوسائل،ج8،ص423

[6].محمد بن یعقوب کلینی، کافی،ج2،ص74

[7].همان،ص667

[8]. مجتبی تهرانی،اخلاق الهی،ص502

[9]. محمد بن یعقوب کلینی، کافی،ج2،ص249-250

برای اطلاع بیشتر ر.ک. مجتبی تهرانی، اخلاق الهی

.: Weblog Themes By VatanSkin :.